Schermtijd beperken werkt bij de meeste gezinnen niet. Dat ligt niet aan uw discipline.
Er zit een denkfout in bijna elk advies dat ouders krijgen. Ik leg uit welke, en wat er wél verandert als je hem eruit haalt.
Ik krijg deze vraag wekelijks in mijn spreekkamer, meestal in dezelfde bewoordingen: we hebben de schermtijd echt beperkt, maar het houdt geen stand.
Wat daar dan op volgt is een lijstje. De instellingen aangepast. Een beloningskaart. De wifi eruit. Elk daarvan werkt ongeveer een week, en daarna is het gezin terug bij af, met een extra portie schuldgevoel erbij.
Ik zeg dan altijd hetzelfde: het ligt niet aan uw doorzettingsvermogen. Het ligt aan de opzet van de maatregel.
Het verzadigingspunt
In de literatuur over aandacht bij kinderen wordt beschreven wat er gebeurt wanneer een prikkel niets nieuws meer oplevert. Het kind kijkt nog, maar er komt geen informatie meer binnen. Ik noem dat in gesprekken met ouders het verzadigingspunt.
Bij een tablet wordt dat punt verrassend snel bereikt. Vaak binnen twintig minuten. Wat een kind daarna doet is niet meer leren of ontdekken — het is wachten op de volgende prikkel, en die komt altijd, want er is altijd een volgende video.
Dit is belangrijk om te begrijpen: het kind zit daar niet omdat het zo geboeid is. Het zit daar omdat er niets anders is dat de aandacht overneemt.
Elke schermtijdregel haalt een prikkel wég. Geen enkele zet er iets voor in de plaats. Daarom komt het kind na afloop bij u staan met de mededeling dat het zich verveelt — en daarom houdt geen enkele regel het langer dan een week vol.
Waarom verveling niet vanzelf omslaat
Er bestaat een hardnekkig idee dat verveling goed is voor kinderen omdat er creativiteit uit ontstaat. Dat klopt gedeeltelijk, maar niet zomaar. Een kind dat gewend is aan een constante stroom prikkels heeft na het wegvallen daarvan eerst een periode van onrust, en die duurt bij de meeste kinderen langer dan het geduld van het gezin.
Na drie dagen driftbuien gaat de tablet weer aan, en de conclusie in het gezin is: bij ons werkt het niet. Terwijl de maatregel gewoon incompleet was.
Wat een alternatief moet kunnen
In mijn praktijk kijk ik met ouders naar drie eigenschappen. Een activiteit die deze drie mist, redt het doorgaans niet tegen een scherm.
Alles waar een volwassene bij nodig is, gebeurt alleen wanneer die volwassene tijd heeft. Dat is in de meeste gezinnen zelden. Een activiteit die u moet opstarten, is geen alternatief maar een extra taak.
Een puzzel heeft één oplossing en is daarna leeg. Een activiteit blijft alleen boeien wanneer het kind vooraf niet weet wat het gaat aantreffen.
Een kind dat iets ontdekt wil dat aan iemand laten zien. Kan dat niet, dan zakt de activiteit binnen dagen weg. Dit onderdeel wordt het vaakst over het hoofd gezien.
Een voorbeeld uit mijn praktijk
Ik geef ouders vaak hetzelfde voorbeeld, omdat het alle drie de punten toevallig raakt: een digitale microscoop. Niet het klassieke apparaat met een kijkgaatje — dat valt af op punt één en drie tegelijk, want een kind onder de acht krijgt er zelf geen beeld op en niemand anders kan meekijken.
Wel de variant met een schermpje. Het kind legt er iets onder, draait aan één knop, en er staat iets op beeld waar het niet op had gerekend.
Ik heb hier geen wetenschappelijke claim bij, en ik wil er ook geen maken. Wat ik in gesprekken terughoor is consistent genoeg om het te noemen: dit is een van de weinige dingen die ouders melden dat het na een maand nog steeds gebruikt wordt.
Wat ik ouders adviseer
Begin niet met beperken. Begin met toevoegen, twee weken lang, zonder één woord over de tablet. Zet het alternatief neer op een plek waar het kind langsloopt en zeg er verder niets over.
Verwacht niet dat het meteen aanslaat. Reken op een paar dagen waarin er niets gebeurt. Dat hoort erbij en betekent niet dat het mislukt is.
Pas daarna, als het kind uit zichzelf iets is gaan doen, kunt u het gesprek over schermtijd voeren. Dan haalt u iets weg terwijl er iets anders staat. Dat is een heel ander gesprek dan het gesprek dat de meeste gezinnen voeren.
"Begin met toevoegen in plaats van beperken" — hier ben ik echt even stil van. Wij doen al twee jaar het omgekeerde en het is altijd oorlog.
Fijn dat u erbij zegt dat er geen onderzoek onder ligt. Daar word ik altijd wantrouwig van bij dit soort stukken.
Punt 3 klopt bij ons precies. Alles wat onze zoon alleen moet doen zakt weg. Waar hij iemand bij kan roepen blijft hangen.
Deze column bevat een link naar een webshop. Dat heeft geen invloed op de inhoud van dit stuk.